The Daily Sangram

xgËRZw xpowËg ÑZiÖklŠ Gxmtw Zaw xgmð BxZpwËo Aik pËt AwËQd„ 1336 LÙÄwË² ÑZiÖk UÛwëo Ax…twdwk ÌKoz dwiK þÿwËd RdôMÞpY KËkd„ Zwk xeZwk dwi xQËlw Awiyk Z×kNwB I iwZwk dwi ZwxKdwp LwZ×d„ ÌZx¢m gQk gtËo ÑZiÖk Z×Kyê PwMZwB ÌMwË¢k ÌdZÚZò lwh KËkd„ 1369 LÙýUwË² ÑZiÖklŠ Zwk eÞgl eÞxZ§ëbòy Awiyk ÉowBdËK jÖË¦ ekwxRZ I xdpZ KËk oikKËëbk xovpwoËd AwËkwpd KËkd„ xovpwoËd AwËkwpY KËk ÑZiÖklŠ kwRø RËt id xbËld„ xZxd MÞyK gyk AwËlKRw«wËkk døwt oiMÞ eÙxagy Rt Kkwk gwodw ÌewnY KkËZd„ xZxd glËZd, “AwoiwËd Ìjid GKRd ÌLwbw, bÖxdtwtI ÌZixd GKRd gwbmwp awKËgd„” eÞai bm gQk ZwËK eÞxZËgmy RwV I LwItwxkRi kwËRøk xgkØË¦ jÖË¦ xl® awKËZ pt„ GRdø Zwk kwRø RËtk Awmw owixtKhwËg eÞlx¹Z pt„ RwV I LwItwxkRËik xgËbÛwp biËdk ek ÑZiÖklŠ kwRøRËt iËdwxdËgm KËkd„ eÞaËi xZxd ewkËoøk xbËK bÙxÄewZ KkËld„ BlLwxd gvËmk AwgÖ owCËbk iÙZ×øk ek ewkËoø ÌKwËdw oÖËjwMø mwodKZêw dw awKwt AËdK†Ëlw q×bÛ q×bÛ kwËRø xghš pËt eËr„ G bÖgêlZwk oÖËjwM xdËt ÑZiÖklŠ 1380 LÙýUwË²k xbËK ewkËoøk ÌLwkwowd Aw¢ßiY KËkd Ggv GLwdKwk mwodKZêw xMtwoD¥yd eyk AwlyËK ekwxRZ KËk gmøZw þñyKwk KkËZ gwcø KËkd„ Gkek xZxd GËK GËK KwgÖl, Kwëbwpwk I xpkwZ bLl KËkd„ AZ:ek Z×iÖl jÖË¦k ek xZxd ‘KwlwZ-B-dwxbky I Z×kmyR dwiK bÖxU xgLøwZ bÖMê AxcKwk KËkd Ggv xgmwl gwxpdy xdËt xoþæwËdk xbËK AMÞok pËld„ jw¢w eËa ogRwItwk eÞËbËmk gÉ þÿwd Zwk ÑodøËbk pwËZ xgcµþæ pËlw„
ÑZiÖËkk AwMiËd hyZ pËt xoþæwËkk jÖgkwR K×ZÖgD¥yd mwp oxk eÞþæwg KËk Zwk xdKU bÖ'Rd bÔZ ewVwËld„ G oit ÑZiÖËkk Ñodøgwxpdy ÌMwed þÿwËd Agþÿwd KkxQËlw„ Dht eq oxk AwËlwPdw ÂkØ KkËlI Ìmn ejêìæ Zw gøaê pt„ G oit xoþæwdgwoykw ÑZiÖkËK Aw¢ßiY KËk goËlw„ ÑZiÖk G Aw¢ßiY eÞxZpZ KkËZ oqi pd„ xoþæwdykw kwËZk AKwËk eÖdkwt ÑZiÖËkk Iek Aw¢ßiY KkËl ÑZiÖk ZwËbk eÞxZpZ KkËZ oqi pd„ xKìæ× Ggwk ÑZiÖk xoþæwdgwoyk Dek Pki eÞxZËmwc MÞpY KkËld„ xgxRZ dMËkk AxcKwvm ÌlwKËK pZøw Kkw pËlw„ gøweK pZøwKwË¡k fËl xoþæwd dMky Rdiwdgpyd GK mðmwËd exkYZ pËlw„ dMk cµvËok gYêdw eÞoËŠ xgmðxgLøwZ HxZpwxoK xe. owBKo gËlxQËld, “dMkxU GLd xpvoÛ Rìæ× I ÌePËKk AwgwþÿËl exkYZ pËtËQ„”
ÌLwkwowd I xoþæwËd þñyt AwxceZø KwËti Kkwk ek ÑZiÖklŠ D£k ewkoø xgRËt Ìgk pd„ 1384 LÙýUwË²k xbËK xZxd Zwk mx£ßmwly gwxpdy xdËt A…wo dby AxZ¢ßi KËk D£k ewkËoøk mpk†Ëlw GËK GËK bLl KkËld„ AZ:ek xZxd RÖkRwd DeZøKw AxZ¢ßi KËk AþèwgwËbk xdKËU xmxgk þÿwed KkËld„ byNê GK iwo AgËkwËck ek xZxd Aþèwgwb AxcKwk KkËZ oiaê pËld„ GLwdKwk mwodKZêw ekwxRZ pËt elwtd KkËl xZxd AdwtwËo iwËRëbÛwd, kwB I oÖlZwxdtw AxcKwk KËk oikKËëb eÞZøwgZêd KkËld„ 1386 LÙýUwË² ÑZiÖk eÖdkwt AxhjwËd Ìgk pd Ggv AwRwkgwBRwd I RxRêtw AxcKwk KËkd„ Mylwd, xmkItwd Ggv ÌloxRItwËdw Zwk AcydZw þñyKwk KkËlw„ G xgRËtk ek ÑZiÖk Kwkw-K×tÖdlÖ kwËRøk kwRcwdy høwd bLl KËk Zw cµvoþæ×Ëe exkYZ KËkd„ G kwËRøk mwodKZêw Kwkw BDoÖf ekwxRZ pËt elwtd KËkd Ggv AËUwiwd oÖlZwd eÞai gwËtRyËbk bkgwËk AwmÛt MÞpY KËkd„ høwd dMky bLl Kkwk ek ÑZiÖk iÖRwffwkyt owiÛwËRøk xbËK bÙxÄ xdg KËkd„ G kwËRøk kwRcwdy xQËlw fwko„ mwp oÖRwk eÖ¢ Rtdwl AwËgbyd xQËlw G kwËRøk mwodKZêw„ ÑZiÖk AxglË¹ Zwk gmøZw þñyKwËkk Rdø Rtdwl AwËgbyËdk xdKU bÔZ ÌeÞkY KËkd„ xKìæ× ÑZiÖËkk eÞþæwg xZxd eÞZøwLøwd KËk Ggv ÑZiÖËkk bÔZËK gëby KËk kwËLd„ ÑZiÖk GËZ ¢ß×³ pËt GLwdKwk AdøZi dMky Bþewpwd Aw¢ßiY KkËld Ggv xgdwgwcwt Zw AxcKwk KkËld„ AZ:ek xZxd BþewpwËdk RdMËYk Iek xgeÖl exkiwY Kk cwjê KËkd„ xKìæ× GËZ Aoìæ×Ä pËt Bþewpwdgwoy xgËbÛwp ÌNwnYw KËk Ggv ÑZiÖËkk xZd pwRwk ÑodøËK xdiêihwËg pZøw KËk„ xdpZËbk iËcø ÑZiÖËkk GKRd AZøìæ xeÞt AwiykI xQËld„ G NUdwt ÑZiÖk ¢ß×³ pËt Zwk ÑodøËbk MYpZøwk xdËbêm Ìbd„ eÞËZøK ÑoxdKËK GKxU KËk Lx¡Z iþæK AwdtËdk AwËbm Ìbtw pËlw„ ÑZiÖËkk G AláNdyt KËVwk AwËbËm ÑodøMY q×xcZ eÂk iËZw Bþewpwdgwoyk Iek S^wxeËt erËlw„ owkwxbd cËk pZøwKw¡ PlËlw„ AËdK Ñodø ÌþípgËm xdËbêwn ÌlwKËK pZøw dw KËk xdËbêm ewldwËaê xQdí iþæK ¢ßt KkËlw„ eÞai ejêwËt GK GKxU Lx¡Z iþæK K×xr xbkpwi cwjê Kkw pt„ xKìæ× GËZw ÌlwK pZøw Kkw pËlw Ìj, Ìmn ejêwËt GKxU iþæK Acê xbdwk, GidxK xgdwiÔËløI ÌKp MÞpY KkËZ PwBËlw dw„ ÑZiÖËkk gwxpdyk xdxgêPwk pZøwKwË¡ o£k pwRwËkkI AxcK Bþewpwdgwoy xdpZ pËlw„ GhwËg ÑZiÖk Zwk xdËRk ÑodøËbk pZøwk xdÅ×k I oyiwpyd eÞxZËmwc MÞpY KkËlw„ ÑZiÖËkk xdËbêËm G dk iþæK §wkw oÖDâP xidwk ÑZxk Kkw pËlw„
ÑZiÖËkk dÙmvo KwjêKlwËe hyZ pËt iÖRwffwkyt gvËmk oKl jÖgkwR Zwk xdKU AwZôoieêY KkËlw„ GKiw¢ mwp idoÖk AwZôËMwed KkËZ oiaê pd„ G xgRËtk ek ÑZiÖk ewkËoøk xokwR dMkyk xbËK cwxgZ pd Ggv xgdw gwcwt Zw AxcKwk KËkd„ xokwR dMky AxcKwk Kkwk ek oiMÞ ewkËoø Zwk AwxceZø eÞxZxÅZ pËlw Ggv Â¢ßgwËk ioxRËb ioxRËb LÖZgwt Zwk dwi erwk kyxZ eÞPxkZ pËlw„ xokwËR Agþÿwd KwËl xgLøwZ fwkoy Kxg pwxfËRk owËa Zwk owqwu NËU„ G owqwuKwk oóeËKê GKUw PiuKwk Kwxpdy eÞPxlZ AwËQ„ Kxg pwxfËRk GKxU KxgZw ewV KËk ÑZiÖk Zwk eÞxZ AwKÚÄ pd Ggv GKxbd ZwËK Zwk bkgwËk ÌWËK ewVwd„ AZøìæ owcwkY ÌewmwK exkxpZ Agþÿwt Kxg pwxfR ÑZiÖËkk bkgwËk DexþÿZ pËld„ KxgËK ÌbËL ÑZiÖk xKQÖUw xZkÆwËkk þñËk eÞmí KkËld, “Awexd ÌKËdw Gog xlËLËQd?”
“AwMwk A^wZ×kËK xokwRy gwbozZz Awkwbz ÌbËl iwkw,
gwLwËl xpëbÖtwm Ìgw ÌgwLzmwiz oikKëb I gÖLwkw kw„”
Aaêwu xbËZ ewxk Awxi xeÞtwk KËewËl GKxU xZËlk ZËk
oikKëb I ÌgwLwkw kwRø AdwtwËo Ìplw hËk„
ÑZiÖËkk KxgZw ewV Ìmn pËl pwxfR xgdyZ hŠyËZ glËld, “ÉRÖk G Awiwk KxgZwk bÖxU evx£ß iw¢„” eÞZ×ø£Ëk ÑZiÖk Zwk Zkgwxk DË£wld KËk glËld, “byNêxbd ovMÞwi KËk Awxi G Zkgwxk gËl oikKëb I ÌgwLwkw AxcKwk KËkxQ Ggv G oikKëb I ÌgwLwkwk Hmðjê I R^wKRiK gÙx¦k RdøB AwiwËK Adøwdø mpk RdmÔdø KËk gÉ iÔløgwd owiMÞy ovMÞp KkËZ pËtËQ, Awk Awexd xKdw xokwËRk GKxU AšwZ K×lmyl ÌiËtk iÖLwgtËgk KÚnä xZËlk Rdø ÌoB AiÔlø dMk bÖxU xgxlËt xbËZ ÌPËtËQd„” ÑZiÖËkk G AxhËjwËM Kxg xgëbÖiw¢ xgPxlZ pËld dw„ xZxd iÙbÖpwËoø I kpoøit þñËk glËld, “R^wpwedw G AxiZgøxtZwk RdøB ÌZw Awiwk G bÖbêmw„” Kxg pwxfËRk G PiuKwk gÖx¦by® D£Ëk ÑZiÖklŠ LÖxm pËld Ggv KxgËK eÞPÖk cdkZíwxb §wkw eÖkÆÚZ KËk ooóiwËd xgbwt xbËld„ AZ:ek ÑZiÖk kwxmtwk ÌMwËÀd ÌpwWê owiÛwËRøk xbËK dRk xbËld„ G oit ÌMwËÀd ÌpwËWêk owiÛwËRøk AxcexZ xQËld iwiwB Ggv Gk eÔgêxbËK AgxþÿZ ÌpwtwBU ÌpwWê owiÛwËRøk mwodKZêw xQËld DkØo Lwd„ BËZwiËcø ÑZiÖklŠ owËgK ÌiwŠl owiÛwËRøk AxcKwvm þÿwd bLl KËkxQËld„ Ggwk gwKy Avm AxcKwËkk Rdø DbxMÞg pËt erËld„ Zwk Ìo oÖËjwMI xiËl ÌMËlw„ x¢ßxitwk ÌiwŠl ÌMwË¢k owiìækwR ZKZwxio G oit ÌMwËÀd ÌpwWê owiÛwRø pËZ elwtd KËk ÑZiÖËkk bkgwËk AwmÛt MÞpY KkËlw Ggv Zwk opwtZw eÞwaêdw KkËld„ kwRÐdxZK bÔkbmyê ÑZiÖk ÌPxŠo LwËdk gvmck ZKZwxioËK ÂcÖ AwmÛtB xbËld dw, Dekìæ× eÖ¢gu ÌþíËp owpwjø KkËZ eÞZyšwg¦ pËld„
ÑZiÖËkk ox¢ßt owpwËjø ZKZwxio eÞaËi DkØo LwËdk xgkØË¦ AMÞok pËld„ xKìæ× mx£ßmwly DkØoLwËdk xKU ZKZwxio ek ek bÖ'gwk ekwxRZ pËld„ pVwu DkØo Lwd iwkw ÌMËl ZKZwxio ÌMwËÀd ÌpwËWêk owiÛwËRøk GKRd D£kwxcKwky pËt b^wrwËld Ggv ÌiwŠlËbk oiaêd lwh KkËld„ AZ:ek xZxd owixkK AxhjwËdk iwcøËi ÌMwËÀd ÌpwWê AxcexZ iwiwBËK ekwxRZ I xgZwxrZ KËk kwRcwdy okwB AxcKwk KkËld„ GhwËg ÑZiÖËkk opwtZwt ZKZwxio qiZw lwh KkËld„ qiZw lwËhk ek ZKZwxio AexkYwibmyê KwjêKlwËe xl® pËld„ Pxk¢MZhwËg xZxd xQËld xdÅ×k, GK†^Ët, dyxZpyd I Ìlwhy„ kwxmtwk Ìj oKl oyiwìæ kwRwk owpwËjø xZxd qiZw lwh KËkxQËld AaêËlwËh Ìmn ejêìæ ZwËbk KwËQB Kk ÌPËt ewVwËld„ xKìæ× kwxmtwk oyiwìæ kwRwMY ZKZwxiËok bwxg iwdËZ AþñyKÚxZ RwdwËld„ GËZ ZKZwxio kwMwxdðZ pËld Ggv iËÆw bLl KËk Zw AxMíbˆ I xgcµþæ KËk ÌflËld„ iËÆw xgRËtk ek Zwk ApvKwk I qiZwk bº PÔrwìæ kÕe cwkY KkËlw„ qiZwbeyê ZKZwxio ÑZiÖËkk owpwjø bwËdk Kaw h×ËlB ÌMËld Ggv ÑZiÖkyt owiÛwËRøk †kØZòeÔYê mpk ZwxgÛR bLl KËk goËld„ G oit ÑZiÖk ÌLwkwowd AxhjwËd gøþæ xQËld„ ZKZwxio ZwxgÛR bLl Kkwk ek ÌoLwËd lÖŸd, cµvo I xdxgêPwËk pZøwKw¡ PwlwËld„ AZ:ek xgeÖl exkiwY cd oóeb pþæMZ KËk kwRcwdy okwBËt eÞZøwgZêd KkËld„ AKÚZš ZKZwxiËok GkÕe KwjêKlwËe ÑZiÖklŠ AZøìæ ¢ß×³ pËld Ggv ZwËK mwËtþæw Kkwk Rdø bÖB lwL Ñodø xdËt xqeÞMxZËZ AMÞok pËld„ ÑZiÖklËŠk qiZwk Kaw ZKZwxiËok ARwdw xQËlw dw„ xZxd gÖSËld Ìj, ÑZiÖËkk pwËZ Zwk cµvo Axdgwjê„ ZwB iwkwZôK exkYxZ Grwgwk Rdø ÑZiÖËkk xdKU qiw ÌPËt oxk eþæwg ewVwËld„ ÂËhâQwk xdbmêd þñkÕe dtxU oÖoxŒZ ÌNwrw I iÖ£ßwk KŸpwk exkxpZ GKxU gwR ewLyI ÑZiÖkËK Depwk xpËoËg Ìbtw pËlw„ xKìæ× bÔkbmyê ÑZiÖk ox eÞþæwËgk xgëbÖiw¢ †kØZò xbËld dw„ xZxd Delx³ KkËld Bpw AKÚZš ZKZwxiËok GKxU KÓUÐdxZK ÌLlw iw¢„ ZbÖexk oikKËëbk xdkwe£wk þñwËaê D£kwéËl GKiw¢ mx£ßmwly dkexZ ZKZwxioËK bid Kkw eÞËtwRd pËt eËrxQËlw„ oÖZkwv ZKZwxiËok mx£ß cÖxlowu Kkwk Rdø xZxd eÞZyšwg¦ pËld„ PÔrwìæ Aw¢ßiËYk eÔËgê xZxd mwxìæ eÞþæwg AwËlwPdwk Rdø ZKZwxiËok eÞcwdiìèy Awly Ìg-ËK Zwk xmxgËk AwiìèY RwdwËld„ xKìæ× ZKZwxio AwlyËg-ÌK Zwk xdKU ewVwËld dw„ GËZ ZKZwxiËok bÖkxhox eÞKwm pËt erËlw„ ÑZiÖklŠ Kwlxgl¹ dw KËk ZKZwxiËok gwxpdyk Iek eÞP¡ Aw¢ßiY PwlwËld„ iËÆwk xdKËU hlMw dbyk ZyËk Dht gwxpdyk iËcø Z×iÖl jÖ¦ ÂkØ pt„ jÖË¦ ÑZiÖklËŠk xdKU ZKZwxio ÌmwPdythwËg ekwxRZ I xgcµþæ pËlw„ G jÖË¦ ZKZwxiËok eÞwt GK lwL Ñodø pZwpZ pt„ xgRty ÑZiÖk Zwk AxcKÚZ AéËl GKRd ÌiwŠl mwodKZê xdjÖ£ß KËk xgeÖl cdoóeb xdËt kwRcwdy oikKËëb eÞZøwgZêd KkËld„ xKìæ× ZKZwxiËok owËa ÑZiÖËkk xggwb GLwËdB Ìmn pËlw dw„ elwZK ZKZwxio xdËRËK oÖovMxVZ KËk xZd gQk ek ÑZiÖËkk kwRø Aw¢ßiY KËk goËld„ GgwkI ÑZiÖk ZwËK mwxþæ Ìbtwk Rdø oÐoËdø AMÞok pËld„ G oikwxhjwËd ÑZiÖk Z^wk oik eÞþæ×xZ oóeÔYê KkËZ ewËkd dwB„
fËl ZKZwxiËok xgkØË¦ xgRtlwËh ZwËK jËaÄ ÌgM ÌeËZ pt„ eÞgl m¢Øk pwËZ Zwk eÞwY jwgwk De¢ßi pt„ GZboË£òI Aoyi gykËZòk owËa jÖ¦ KËk Ìmn ejêìæ ÑZiÖklŠ ZKZwxioËK ekwxRZ I xgcµþæ KkËZ oiaê pd„ jÖË¦ ekwxRZ pËt ZKZwxio Mxpd AkËYø AwZôËMwed KkËld„ Zwk Ñodøgwxpdyk GKwvm ÑZiÖËkk gwxpdyËZ ÌjwMbwd KËk Ggv gwKy Avm x¢ßxitw, AwxbÛtwËdwel I pwËŠkyk xgxhdí þÿwËd elwtd KËk AwZôkqw KËk„ ZKZwxiËok ekwRËtk owËa owËa oÖbyNê Ìbrm' gQËkk HxZpøgwpy ÌMwËÀd ÌpwWê owiÛwËRøk exkoiwx® NËU Ggv ÑZiÖklŠ ÌMwËÀd ÌpwWê owiÛwËRøk Iek Zwk AwxceZø KwËti KËkd„ ÌMwËÀd ÌpwWê owiÛwËRøk Iek AwxceZø KwËti Kkwk ek ÑZiÖk 1392 LÙýUwË²k xbËK eÖdkwt ewkËoøk xgkØË¦ Axhjwd exkPwldw KËkd„ G oit ewkËoøk kwRÐdxZK Agþÿw xQËlw ÌMwËlwËjwMeÔYê„ G ÌMwËlwËjwËMk oÖËjwM xdËt ÑZiÖk Aþèwgwb I AwiÔËlk xhZk xbËt ewkËoø eÞËgm KkËl Ggv LÖkkiwgwb, ÂmZwk I Kwlwoxfb eÞwt xgdw gwcwt AxcKwk KkËld„ Gkek xZxd xokwËRk xbËK AMÞok pËl iÖRwffwkyt jÖgkwR mwp idoÖk Pwk pwRwk Ñodø xdËt ÑZiÖËkk MxZËkwc KkËld„ ÑZiÖk x¢m pwRwk Ñodø xdËt mwp idoÖËkk Ìodwgwxpdyk Iek S^wxeËt erËld„ Aoyi gykËZòk owËa jÖ¦ KËkI Ìmn ejêìæ mwp idoÖk ekwxRZ pËt elwtdkZ Agþÿwt ÑZiÖËkk gwxpdyk pwËZ cÙZ I xdpZ pd„ AZ:ek ÑZiÖk xokwR dMkyk xbËK cwxgZ pd„ xokwR AxcKwËkk ek 1393 LÙýUwË²k xbËK eÖYkwt gwMbwËbk xbËK cwxgZ pd Ggv gwMbwb bLl Kkwt ÌoLwËd xdk‰×m eÞwcwdø eÞxZÅw KËkd„ gwMbwb ebwdZ Kkwk ek ÑZiÖk ZwKxkZ bÖMê AgËkwc KkËld Ggv G bÖËMêk AxcexZ bÖoø obêwk pwowdËK ekwxRZ KËk bÖMêxU bLl KkËld„ GLwdKwk oKl AxcgwoyËK pZøw Kkw pËlw„ AZ:ek xZxd KwlwZ dwËi Aek GKxU †kØZòeÔYê bÖMê bLl KkËld„ G xgRËtk ek ÑZiÖklŠ eÖdkwt xKePwK AéËl owixkK Axhjwd PwxlËt kwxmtwk AhøìæËk eÞËgm KkËld„ 1394 owËlk xbËK xZxd iËÆw lÖŸd KËk KËKowo AéËlk AþèwLwËdk xbËK cwxgZ pd„ oyiwpyd cµvmKw¡ I pZøwjËšk icø xbËt xZxd AþèwLwd AxcKwk KkËld„ AþèwLwd xgRËtk ek ÑZiÖklŠ Awkg owMËkk Zykþÿ BDËkweyt DexdËgmoiÔp xgRËt gwxpk pËld„ GËK GËK oiÖbÛ ZykgZyê Ìhxdo, ÌRËdwtw, gwÆ, KwUwd eÞhÚxZ mpk†Ëlw Zwk AxcKwËk AwoËlw„ AZ:ek xZxd oÖxgþæÙZ owBËgxktw ZÚYhÓxi AxZ¢ßi KËk AwlgÖRê egêZiwlwk ewbËbËm GËo DexþÿZ pËld„ G oKl xgRËtk fËl ÑZiÖklŠ D£kwél, BDkwl Kwxþetwd owMk, ewkoø KËKowo AéËlk GKâQ¢ AxcexZ pËld„ AZ:ek ÑZiÖklŠ hwkZgËnêk xbËK AMÞok pËld„ hwkZ xgRt ÑZiÖËkk kwRZòKwËlk †kØZòeÔYê NUdw„ hwkËZk xgeÖl Hmðjê I cdoóeb ZwËK hwkZ RËt DuowxpZ KËkxQËlw„ iwpiÖb mwp Z×NlK ZLd hwkËZk mwodKZêw xQËld„ mwoK xpËoËg xZxd xQËld bÖgêl I AËjwMø„ Zwk AËjwMøZwk KwkËY G oit owiÛwËRø AkwRKZw I xgmÙKôLlw PlxQËlw„ ÑZiÖk G exkxþÿxZk oÖËjwM MÞpY KkËld„ 1398 owËlk eÞai xbËK xZxd Zwk Ìe#¢ eyk iÖpóiËbk ÌdZÚËZò GKbl Ñodø hwkËZ ewVwËld„ eyk iÖpóib oÐodø xo×db AxZ¢ßi KËk ew™wËg eÞËgm KkËld Ggv eËk Zwk ÑodøMY iÖlZwd AgËkwc KkËlw„
ZLd iÔlZwËdk mwodKZêw xQËld owkwOLwd„ byNê Qt iwo jÖË¦k ek eyk iÖpóib owkwO LwdËK ekwxRZ KËk iÖlZwd AxcKwk KËkd„ Ìe#Ë¢k owfËlø DuowxpZ pËt ÑZiÖklŠ dgµB pwRwk ÑoËdøk xgmwl gwxpdy xdËt hwkZgËnêk xbËK AMÞok pËld„ 1398 owËlk 15B AwMýU KwgÖl pËZ jw¢w KËk xo× dby AxZ¢ßieÔgêK xSlwËi GËo DexþÿZ pËld„ xZxd GLwdKwk þÿwdyt mwodKZêw xmpwgÖ¥yd ÌiwgwkKËK ekwxRZ I xdpZ KËkd„ AZ:ek ÑZiÖk xSlwi I BkwgZy dby AxZ¢ßi KËk ewK-ewVwd I xKewleÖk bLl KËkd„ hwUdyËkk kwReÖZ kwRw bÖl P^wb ÑZiÖËkk gmøZw þñyKwk KËkd„ þÿwdyt RdowcwkY xgËkwxcZw KkËl ZwËbkËK dÙmvohwËg pZøw Kkw pt„ hwUdyk ek ÑZiÖk xokow I fËZpwgwËbk icø xbËt ew™wËgk ewxd eËak xbËK AMÞok pËld„
7B xWËo¹k ÑZiÖËkk gwxpdy xblöyk DeKËŸ DexþÿZ pt„ G ovgwb ÌeËt oÖlZwd iwpiÖb Z×NlK I Zwk ÌodwexZ idíÖ Lwd eéwm pwRwk Ñodø xdËt ÑZiÖËkk MxZËkwc KkËld„ xKìæ× jÖË¦ oÖlZwd iwpiÖb ZÖNlK ÌmwPdythwËg ekwxRZ pËt elwtd KËkd„ xgRty ÑZiÖk gykbËeê xblöyËZ eÞËgm KkËld„ xblöyËZ eÞËgm KkËl þÿwdyt Ñotb, KwRy, ÌmL I IlwiwMY ÑZiÖËkk eÞxZ AwdÖMZø eÞbmêd KËk„ xblöyk RdowcwkËYk eq ÌaËK Zwk xdKU qiw PwItw pËlw„ eÞPÖk cd-kËZík xgxdiËt xZxd ZwËbkËK qiw KkËZ kwRy pËld„ xKìæ× ÑZiÖËkk ÑodøMY Aaê ovMÞËpk Rdø xdxgêPwËk lÖŸd Pwlwt„ GËZ AxZÅ pËt xblöyk GKbl RdowcwkY ÑZiÖËkk KxZet ÑodøËK pZøw KËk„ GËZ ÑZiÖk ¢ß×¦ pËt Zwk ÑodøMYËK xblöy cµvËok AwËbm Ìbd„ Zwk AwËbËm ÑodøMY xdkyp RdowcwkËYk Iek S^wxeËt erËlw Ggv gøweK pZøwKwË¡ xblöy dMky GK k£ßw£ß KowB Lwdwt exkYZ pËlw„ lqwxcK ÌlwK G pZøwjËšk xmKwk pËlw Ggv xblöy dMky xgcµþæ pËlw„ iw¢ eËdËkw xbËd xoxk, eÖkwZd xblöy Ggv Rwpwdewdw xgcµþæ pt„ G eËdËkw xbËd ÑZiÖk xblöy pËZ ovMÙpyZ xgeÖl cd-oóeb I gÉ bq KwxkMk, þÿexZ I ¢ßyZbwo oikKËëb ÌeÞkY KËkd„ xblöy AxcKwk Kkgwk ek iykwU, pxk§wk I Kwvrw ÑZiÖËkk pþæMZ pt„ lwËpwk, iÖlZwd I xbewleÖk ÑZiÖËkk AxcKwËk AwËo„ AZ:ek hwkZgnê xgxRZ AéËlk bwxtZò xgmðþæ AdÖPk xLxRk LwËdk Iek døþæ KËk 1399 owËlk 19Ìm iwPê ÑZiÖk hwkZgnê ZøwM KËk kwRcwdy oikKËëb eÞZøwgZêd KËkd„ G oit Zwk gto o£k AxZ¢ßi KËkxQËlw„ gwcêKøËpZ× xZxd Zwk xgmwl owiÛwËRøk mwodhwk eÖ¢Ëbk pwËZ ÌQËr xbËt xgmÛwi xdËZ ÌPËtxQËld„ xKìæ× Zw Awk oºg pËlw dw„ dwdw KwkËY Z^wËK xioËkk iwilÖK owiÛwËRøk xgkØË¦ Axhjwd exkPwldw KkËZ pt„ G oit xioËkk iwilÖK mwodKZêw xQËld iwxlK Awd-dwxok fwkwR„ mwoK xpËoËg bÖgêl pItwt xZxd iwilÖKËbk eÔgê ÌM#kg I þñwaêkqw KkËZ gøaê pd„ GËZ owiÛwËRø ÌMwlËjwM ÌbLw Ìbt„ GZ§øZyZ, gwMbwËbk elwZK mwodKZêw oÖlZwd Awpib G oit gwMbwb eÞZøwgZêd KËkd„ ÑZiÖk G oKl ovgwb AgMZ pËt oikKëb pËZ AwRwkgwBRwd AxhiÖËL jw¢w KËkd„ GxbËK oÖlZwd Awpib oËëbpgmZ gÉ ÌlwKËK pZøw KkËl RdMY Zwk xgkØË¦ xgËbÛwp ÌNwnYw KËk„ Awpib elwtd KËk Kwkw BDoÖËfk AwmÛt MÞpY KËk„
ÑZiÖk AwRwkgwBRwd AxZ¢ßi KËk Gxmtw iwBdËk AgxþÿZ AËUwiwd Z×KyêËbk KwQ ÌaËK xohwo bÖMêxU AxcKwk KkËld Ggv ÌoLwd ÌaËK xoxktw AxhiÖËL kItwdw pËld„ AZ:ek Zwk ÑodøMY gwpwodw bÖMêxU bLl KkËld„ Gkek ÑZiÖk AwËlwË¯wk xbËK AMÞok pËld Ggv AwËlwË¯w mpk AgËkwc KkËld„ GLwdKwk mwodKZêw bwikØb mwp gykËZòk owËa ÑZiÖËkk xgkØË¦ AgZyYê pËld„ xKìæ× Ìmn ejêìæ xZxd ÑZiÖËkk xdKU ekwxRZ pËt AwZôoieêY KkËld„ (dËh¹k, 1400 LÙýUwË²)„ AwËlwË¯w xgRËtk ek ÑZiÖk xoxktwk †kØZòeÔYê mpk bwËiÆ AgËkwc KkËld„ xioËkk mwodKZêw oÖlZwd iwxlK-Awd-dwxok fwkwR G ovgwb ÌeËt oÐodø ÑZiÖËkk xgkØË¦ AMÞok pËld„ xKìæ× jÖË¦ xgRt lwh oºg dt ÌhËg xZxd eÖdkwt xioËk eÞZøwgZêd KkËld„ oÖlZwd iwxlK-Awd-dwxoËkk G KwjêKlwËe xoxktwk ÑodøMY AZøìæ q×³ pËld, ZËg Zwkw pZwm pËld dw„ Aexkoyi owpo I gykËZòk owËa Zwkw ÑZiÖËkk xgkØË¦ AgZyYê pËld„ byNê GKiwogøwey DhteËqk iËcø eÞP¡ lrwB PlËlw„ xKìæ× Ìmn ejêìæ xokyt gwxpdy ÑZiÖËkk xdKU ekwxRZ pËlw„ xgdwmËZê AwZôoieêY dw Kkwt ÑZiÖËkk xdËbêËm Zwk ÑodøMY bwËiÆgwoyk Iek xdxgêPwk lÖŸd, cµvo I pZøwKw¡ PwlwËlw„ bwËiÆ xgRËtk ek ÑZiÖk 1401 LÙýUwË²k xbËK eÖdkwt gwMbwËbk Iek Zwk xdtìèY eÖd:eÞxZÅw KkËld„ xVK G iÖpÓËZê xZxd RwdËZ ewkËld Ìj, AËUwiwd Z×Kyê oÖlZwd eÞai gwËtRyb xgmwl gwxpdy xdËt Z^wk xgkØË¦ jÖ¦ Kkwk Rdø Gxmtw iwBdËk DexþÿZ pËtËQd„ G ovgwb ewItw iw¢ ÑZiÖk exúPiwéËl owixkK Axhjwd þÿxMZ KËk gwËtwxRËbk xgkØË¦ AMÞok pËld„ ÑZiÖklËŠk owixkK AxhjwËdk iËcø oºgZ : Z×kËÆk oÖlZwd gwËtRyËbk xgkØË¦ AxhjwdB ogêËmÛÅ„ G xgRËtk iwcøËi xZxd eÙxagyk BxZpwËo PiKeÞb AcøwËtk oÔPdw KËkd„ ÑZiÖklŠ I gwËtRyËbk iËcø ovNËnêk eúPwËZ KZK†Ëlw KwkY xdxpZ xQËlw„
eÞaiZ : ÑZiÖklŠ I gwËtRyb DâPwxhlwxo dkexZ xQËld„ GËK AeËkk Iek eÞhwg I AwxceZø KwËtËi oËPÄ pËl GK oit DhËtk iËcø ovNnê Ìg^Ëc jwt„
x§ZytZ : Zwkw GËK AeËkk kwRËbÛwpyËbk AwmÛt xbËt DhËtk iËcø ovNnêËK ZkwxdðZ KËkd„ oÖlZwd gwËtRyb gwMbwËbk xgËbÛwpy mwodKZêw oÖlZwd Awpib I AwRwkgwBRwËdk xgËbÛwpy kwReÖ¢ Kwkw BDoÖfËK AwmÛt bwd KËkd„ GËZ ÑZiÖk q×² pd„ AekxbËK ÑZiÖklŠ AËUwiwdMY KZÚêK xgxRZ Gxmtw iwBdËkk AwBxWd I KwËþæiÖdyk elwZK jÖgkwR I AwiykMYËK AwmÛt bwd KËkd„ G KwkËY gwËtRybI ÑZiÖËkk eÞxZ kwMwxdðZ pd„ G kÕËe DhËtk iËcø AoËìæwn ÌgËr ÌMËlw„ ÑZiÖk GK eË¢ xgËbÛwpy oÖlZwd Awpib I Kwkw BDoÖËfk eÞZøeêY bwxg KkËld„ Z×Kyê oÖlZwd gwËtRyb ÑZiÖËkk G oKl bwxg AËj#x£ßK gËl eÞZøwLøwd KËkd„ Dekìæ× ÑZiÖËkk AwxmÛZ GkxRdxbtwd kwËRøk Awiyk ZwËpkZydËK oKl cdoóeb xdËt Zwk xdKU AwZôoieêY KkËZ xdËbêm xbËld„ ÑZiÖk-gwËtRyËbk G J¦ËZø ¢ß×¦ pËt ZwËK R² Kkwk Dewt LÖ^RxQËld„ gwËtRyb LÙýUwd kiYy Axlxhtw ÌWoxedwËK xggwp KkËl ÑZiÖk Zwk xgkØË¦ Bolwi Agiwddwk AxhËjwM AwdËld„
gwËtRyb G AxhËjwM ÂËd ÑZiÖËkk xdKU GK Krw e¢ ewVwËld„ ÑZiÖkËK Aeiwd Kkwk Rdø xZxd eË¢k IeËk Ìowdwly AqËk xdËRk dwi Ggv dyËP KwËlw AqËk ÑZiÖËkk dwi xlLËld„ gwËtRyb Zwk eË¢ ÑZiÖËkk eZíy I ÌpËkËi kxqZ kiYyËbk DË¥Ëm AeiwdRdK iìægø KËkd Ggv ÑZiÖkËK þñtv Z×Kyê kwRbkgwËk pwxRk pËZ xdËbêm Ìbd„ G e¢ ewV KËk ÑZiÖk AwË¢ßwËm ÌfËU erËld„ gwËtRybËK mwËtþæw Kkwk Rdø ÑZiÖk oóiÖL oiËk AgZyYê pËZ idxþÿk KkËld„ ÑZiÖk Zwk mx£ßmwly gwxpdy xdËt AMÞok pËld Ggv Gxmtw iwBdËk AxgþÿZ Z×kËÆk oÖkxqZ N^wxU xohwo AgËkwc KkËld (1400 LÙ:)„ xohwo bÖMê kqwËaê gwËtRyËbk eÖ¢ Z×xNÛl Aoyi gykËZòk owËa ÑZiÖËkk xgkØË¦ b¡wtiwd pËld„ byNê AwVwËkw xbd Z×iÖl lrwBËtk ek Z×xNÛl ÑZiÖËkk KwËQ ekwxRZ I xdpZ pËld„ ÑZiÖk xoWwo bÖMê bLËlk ek gwMbwb I bwËiËÆk Iek Zwk KZÚêZò eÖd:eÞxZÅwt iËdwËjwM xbËld„ G KwËR Zwk Ìbr gQk AxZgwxpZ pËlw„ AZ:ek ÑZiÖk eÞwt AwrwB lwL Ñodø xdËt gwËtRyËbk xgkØË¦ jÖ¦ Kkwk Rdø Gxmtw iwBdËkk DË¥Ëm jw¢w KkËld„ m¢ØËbk Dek AxMíËMwlK I Zyk xdËqËek Rdø giêwgÙZ oÖoxŒZ pþæy gwxpdyI Zwk owËa PlËlw„ ÑZiÖklŠ Zwk Ìe#¢ eyk iÖpóiËbk Iek Ìodwgwxpdyk icø hwM exkPwldwk bwxtZò xbËt xdËRI eÞcwd ÌodwexZ dÔkDx¥d gwKy Avm exkPwldwk bwxtZòhwk MÞpY KkËld„ GxbËK xohwo bÖËMêk eZd I eÖ¢ Z×xNÛËlk pZøwk iiêËgbdwt gwËtRyb-ÑZiÖËkk eÞxZ htwdKhwËg ¢ß×³ pËld„ eÖ¢ pZøwk eÞxZËmwc Ìdtwk Rdø oÖlZwd gwËtRyb bÙs eÞxZšwg¦ pËld„ oÖlZwd gwËtRyb G oit KdýUwxëUËdwel AgËkwËc gøþæ xQËld„ gwËtRyb AdxZxglË¹ G AgËkwc eÞZøwpwk KËk ÑZiÖËkk xgkØË¦ oikeÞþæ×xZ MÞpY KkËld„ BDËkwËe AgþÿwdkZ oKl AËUwiwd Z×Kyê Ñodø G jÖË¦ AvmMÞpY KkËlw„ oÖlZwd gwËtRyËbk owpwjøwËaê owxgêtwk kwRw xýUËfËdk ÌdZÚËZò 20 pwRwk Ìl#pgiêwgÙZ g¿wd I owxgêtwd AmðwËkwpy Ñodø bl GxMËt AwoËlw„ ZwQwrw AwdwËZwxltw pËZ GKxU mx£ßmwly Ñodøbl gwËtRyËbk owpwjêøwËaê pwxRk pËlw„ MÞyo ItwlxPtw pËZI xgkwU ovLøK ebwxZK Ñodø GËo DexþÿZ pËlw„ GËZ oÖlZwd gwËtRyËbk oxóixlZ Ñodø ovLøw bÖB lqwxcK b^wrwËlw„ gwËtRyb Zwk ÑodøgwxpdyËK AwËŠwkw dwiKþÿwËd oxdíËgxmZ KkËld Ggv ÌodwgwxpdyËK xgxhdí hwËM xgh£ß KËk ÌodwexZ ÑZiÖk Zwm, bÖ'eÖ¢ oÖlwtiwd I iÖpóibËK Zw exkPwldwk bwxtZòhwk xbËt xdËR icøhwM exkPwldwk bwxtZò xdËld„ AZ:ek xZxd Zwk xgmwl gwxpdy xdËt ÑZiÖËkk xgkØË¦ jÖ¦jw¢w KkËld„ 1402 owËlk 28 Ìm RÖlwB Zbwdyìæd xgËmðk bÖB bÖcênê dkexZ AwËŠwkwk HxZpwxoK eÞwìæËk ekþek iÖËLwiÖxL pËld„ oKwl bmUwk oit Z×Kyêgwxpdy eÞaËi ÑZiÖËkk gwxpdyk Iek AwPiKw eÞP¡ Aw¢ßiY PwlwËl Dht gwxpdyk iËcø Z×iÖl jÖ¦ ÂkØ pËt jwt„ xKQÖqY jÖ¦ Plgwk ek Z×Kyêgwxpdyk oóiÖËL GK xgejêt ÌdËi AwoËlw„
oóiÖL xbK pËZ xgkwU ovLøK ZwZwk Ñodø xgmðwoNwZKZw KËk ÑZiÖËkk eËq ÌjwMbwd KkËlw„ GËZ gwËtRyËbk hwMø xgejêt NUËlw Ggv Zwk ÑodøMËYk iËcø pZwmw I ÌMwËlwËjwËMk oÔ¢ewZ pËlw„ exkxþÿxZ xdtìèËY Awdwk Rdø oÖlZwd gwËtRyb Zwk eÖ¢ oÖlwtiwdËK gwi xbK ÌaËK Aw¢ßiY exkPwlwdwk xdËbêm xbËld„ oÖlwtiwd oóiÖËL AMÞok pËZ ÌPÄw KkËld„ xKìæ× Zwk Iek GidhwËg Zyk I ÑZlxo£ß AxMíËlwK xdËqe Kkw pËZ lwMËlw Ìj, xZxd Awk AMÞok pËZ ewkËld dw„ Z×xKêgwxpdyk iËcø ÌMwlËjwM I xgmÙKôLlw ÂkØ pËlw„ G oÖËjwËM ÑZiÖËkk ÌodwexZ dÔkDx¥d eÞP¡ Aw¢ßiY PwxlËt Z×Kyê gwxpdyk eÞxZkqwgÖøp ÌhËŠ xbËld„ AovLø Z×Kyê Ñodø pZwpZ pËlw Ggv AËdËK jÖ¦Ëq¢ pËZ elwtd KkËlw„ GËZ oÖlZwd gwËtRyb pZwm pËld dw„ xZxd AmðeÙÅ pËZ Aoyi gykËZòk owËa jÖ¦ exkPwldw KkËZ lwMËld„ G oit jÖ¦ Ìq¢ eËdËkw iwBl ejêìæ xgþæÙZ pËt eËrxQËlw„ xKìæ× mZ ÌPÄw I AowcwkY gykZò eÞbmêd KËkI xZxd ekwRt GrwËZ ewkËld dw„ Zwk AgxmÄ ÑodøMY Q¢hŠ pËt elwtd KkËlw„ oøwk xKQÖqY eÔËgê Zwk Amð Zyk xg¦ pËt iwxUËZ eËr ÌMËl xZxd ÑZiÖËkk ÑodøËbk pwËZ gëby pd„ Zwk eÖ¢ iÖow, þèy Axlxhtw I ÌodwexZ ÑZiÖkZwmËKI gëby Kkw pËlw„ GhwËg AwËŠwkwk jÖË¦k ekwRt oÖlZwd gwËtRyËbk oiþæ ÌM#kg cÔxlowu KËk xbËlw„ Gk xKQÖxbd ek gëby Agþÿwt pZwmwk iËcø xZxd eÞwY ZøwM KËkd (iwPê, 1403 LÙ:)„ AwËŠwkwk jÖË¦ xgRËtk fËl oiMÞ Gxmtw iwBdËk ÑZiÖklËŠk AxcKwk eÞxZÅwk ea DdôÖ£ß pËlw„ G xgRËtk Rdø oÖow I xdow Zwk KwËQ AwZôoieêY KkËlw„ AZ:ek xZxd þôwdêw AgËkwc KkËld Ggv GK iwËok iËcø Zw AxcKwk KËk xdËld„ þôwYêw bLËlk owËa owËa oiMÞ Gxmtw iwBdËk ÑZiÖËkk GKâQ¢ AwxceZø eÞxZxÅZ pËlw„ Ggwk ÑZiÖk xioËkk iwilÖKËbk eÞxZ bÙxÄewZ KkËld„ oÖlZwd Awpib I Kwkw BDoÖf AwËŠwkwk jÖË¦ oÖlZwd gwËtRyËbk ekwRËtk ek Zwk bkgwk pËZ ÌMweËd elwtd KkËZ oiaê pd„ oÖlZwd Awpib xioËkk iwilÖK oÖlZwËdk bkgwËk AwmÛt MpY KËkd Ggv Kwkw BDoÖf AwkËgk ikØhÓxik gÖËK AwZôËMwed KËkd„ ÑZiÖk oÖxmxqZ gwxpdy xdËt xiok AxhiÖËL kItwdw pËld„ ÑZiÖËkk AwMiËd xioËkk iwilÖK oÖlZwd iwxlK-Awd-dwxok AZøìæ mx‰Z pËt erËld„ KwkY ÑZiÖËkk owËa jÖ¦ KkËZ ÌMËl ZwËK Ìj Z×Kyê oÖlZwd gwËtRyËbk iËZwB KkØY exkYxZ gkY KkËZ pËg Zw xZxd hwËlwhwËgB Delx³ KkËld„ oÖZkwv oit awKËZB xZxd kwRbÔZ ÌeÞkY KËk ÑZiÖËkk xdKU gmøZw þñyKk KkËld„ ÑZiÖkËK xdtxiZ Kk eÞbwd Ggv Zwk dwËi xdtxiZ LÖZgw ewV Kkwk gøgþÿw KkËld„ GZ§øZyZ, AwxmÛZ oÖlZwd AwpibËK ÑZiÖËkk xdKU eÞZøeêY Kkw pËlw Ggv ÑZiÖk ZwËK KwkwMwËk xdËqe KkËld„ oÖlZwd Awl-dwxoËkk gmøZw þñyKwËk Kwkgwlw I gwMbwbop iwilÖKËbk Gxmtw ipwËbËmk AxcKÚZ AéËl ÑZiÖËkk AwxceZø oÖeÞxZxÅZ pËlw„
AwËŠwkwk jÖË¦k owflø, þôwYêw bLl I iwilÖK oÖlZwËdk gmøZw þñyKwËkk fËl ÑZiÖk AwìæRêwxZK LøwxZ ARêd KkËld„ BvløwË«k kwRw PZ×aê Ìpdky I ÌþeËdk kwRw nÅ Pwlêo xbxMðRty ÑZiÖkËK Axhdëbd RwxdËt Zwk xdKU bÔZ ewVwËld„ GxbËK gwBRwëUwBËdk elwZK oiÛwU iøwdÖËtl KdýUwxëUËdweËl eÞZøwgZêd KËk ÑZiÖËkk gmøZw þñyKwk KkËld Ggv ZwËK gwxnêK Kk eÞbwËd þñyKÚZ pËld„ byNê ovMÞwËik ek ÑZiÖËkk ÑodøMY kYKõwìæ pËt eËr Ggv Zwkw NËk xfËk jwgwk Rdø gøþæ pËt eËr„ GRdø ÑZiÖk þñËbm eÞZøwgZêËdk Rdø eÞþæ×xZ MÞpY KkËld„ xgeÖl exkiwY jÖ¦l³ cdoóeb ÌoëUel I ÌoëUxeUwËkk iÔxZê ÌLwxbZ gÛØowk Ìk#eø xdxiêZ xovp§wk I xgLøwZ gwBRwëUwBd lwBËgÛky oËŠ xdËt xZd gQk ek xZxd kwRcwdy oikKËëb xfËk ÌMËld„ oikKËëb eÞZøwgZêËdk ek ÑZiÖk gËo awKËld dw, xZxd eÖdkwt PydËbËm owixkK AxhjwËdk eÞþæ×xZ MÞpY KkËld„ xZxd PyËdk ipweÞwPyk hÓlÖxŸZ KËk oÖkxqZ KøwËa dMky AxcKwËkk exkKùedw KkËld Ggv 1405 LÙýUwË²k RwdÖtwxk iwËo bÖB lwL oÖxmxqZ Ñodø xdËt PyËdk xgkØË¦ AMÞok pËld„ G oit bÖËjêwMeÔYê AwgpwItw xgkwR KkxQËlw„ eÞP¡ myËZ kwþæwNwU I dbdby RiwU gkËf AwâQwxbZ xQËlw„ ÑodøËbk eËq ea PlwPl AZøìæ KÄKk pËt eËrxQËlw„ xKìæ× ÑZiÖk qwìæ pËld dw„ gkfwâQwxbZ kwþæwt emiy gþè xgQwËt ÑodøËbk ea Plwk gøgþÿw Kkw pËlw„ G KÄowcø AxhjwËd AËdK Ñodø iÙZ×øk ÌKwËl XËl erËlw„ ZgÖ ÑZiÖklŠ awiËld dw„ gwcw-xgex£ AxZ¢ßi KËk xZxd owiËdk xbËK AMÞok pËZ awKËld„ gkfwâQwxbZ kwþæwt emiy gþè xgQwËt ÑodøËbk eaPlwk gøgþÿw Kkw pËlw„ gwcw xgex£ AxZ¢ßi KËk xZxd xokbxktw AxZ¢ßi KËk oikKëb pËZ eÞwt AwrwB mZ iwBl bÔËk IZgwk dwiK þÿwËd GËo DexþÿZ pËld„ GLwËd Awowk ekekB ÑZiÖklŠ iwkwZôKhwËg AoÖþÿ pËt erËld„ G oit ÑZiÖklŠ AxZmt gÙ¦ pËt eËrxQËld„ ZbÖexk AiwdÖxnK exkmÛi I eÞP¡ myZ xdgwkËYk Rdø xZxd iw¢wxZxk£ß ibøewd Kkwt Zwk mkyk ÌhËŠ erËlw„ Zwk eÞwY kqwk Rdø dwdwhwËg xPxKuow Kkw pËlw„ xKìæ× oKl eÞËPÄw gøaê pËlw„ AgËmËn 1405 LÙýUwË²k 18B ÌfgÛØtwxk BxZpwËok GK ipwgyk ÑZiÖklŠ iÙZ×øiÖËL exZZ pd„ Zwk iÙZ×øk owËa owËa BxZpwËok GKxU MxZea kØ¦ pËt ÌMËlw„ ZËg iÙZ×øk eÔËgê ÑZiÖklŠ eÞwt oiMÞ Gxmtw Ggv AwxfÝKw I BDËkwËek xKtbvm xdËt xgmwl owiÛwRø eÞxZÅw KËk ÌjËZ oqi pd„ xgmwl owiÛwRø eÞxZÅwt xZxd Ìj kYbqZw I gykZò eÞbmêd KËkxQËld ZwËZ Zwk dwi Gxmtw Zaw xgmð BxZpwËo xPk Aik pËt awKËg„

gwvlw GKwËWiy gwŠwlyk ip£i ÌM#kËgk GK Addø eÞxZÅwd„ KwVwËiwMZhwËg Gid eÞxZÅwd xgkl dt xgËmð„ ÌkËdo^wk oËŠ oËŠ Gid eÞxZÅwd MËr DËVËQ ÌbËm ÌbËm„ xKìæ× Ìj ÌeÞqweËU Rdô gwvlw GKwËWiyk, Zw-B ZwËK KËkËQ ixpiwxdðZ„ 19 RwdÖtwxk 2007 GKxU opËjwMy ÑbxdK ex¢Kwt ‘gwvlw GKwËWiy AxhhwgKpyd' xmËkwdwËi eÞKwxmZ xkËewËUê ‘ipwd hwnw AwËëbwlËdk fol xpËoËg MËr IVw HxZpøgwpy RwZyt eÞxZÅwd gwvlw GKwËWiyk GLd ipwexkPwlK ÌdB, ohwexZ ÌdB'- G Zaø†Ëlw eÞKwm Kkw pËtËQ„ ZËaø DËlöL AwËQ, GKwËWiyk Kwjêxdgêwpy exknËbk 18 obËoøk iËcø AwËQd iw¢ xZdRd„ Gog eËb ÌKD dw awKwt GK×Ëmk gBËilw Ggv GKwËWiyk eÖkÆwËkk ÌqË¢ eÞxZgKZw oÙxÄ pËâQ„
eÔgê ewxKþæwd AwBd exknËb ‘xb ÌgŠly GKwËWiy Aøwƒ 1957' AdÖjwty eÞxZxÅZ gwvlw GKwËWiyËK þñwt£mwxoZ eÞxZÅwËdk ijêwbw eÞbwd Kkw pt„ gwvlw GKwËWiyk exkPwldwk ÌqË¢ 6 Rd xdgêwxPZ obËoøk xgcwd kwLwk iwcøËi eÞxZÅwdxUËK GKxU MYZwxìèK Pxk¢ Ìbtw pt ZLd ÌaËKB„ jxbI MZ KËtK gQk ÌaËK G xdgêwPd eÞx¢ßtw g kËtËQ„ gwvlw GKwËWiy AøwËƒ exkgZêËdk A^wPr eËrËQ gwk gwk„ 1960, 1968, 1972 Ggv ogêËmn 1983 owËl„ GB AwBdxUËK oiËtweËjwMy KËk ‘gwvlw GKwËWiy AwBd' dwËi eÞYtd KËk okKwËkk AdÖËiwbËdk Rdø Ìbtw pËlI Zw AwËlwk iÖL ÌbLËQ dw„
gwvlw GKwËWiyk eÞcwd xdgêwpy pËld ipwexkPwlK„ ÌRwU okKwËkk AwiËl PÖx£ßxhx£K xdËtwxRZ og eËbk xdËtwM gwxZËlk Rdø AwItwiy lyM ÌdZÚZòwcyd ÌRwU bwxg RwxdËtxQl„ fËl xdgêwPd ovxmöÄ dw pËlI DâP ejêwËtk xgxhdí eËb AxcxÅZ bwxtZòmyl gøx£ßgMêËK oxkËt xbËZ Z£òwgcwtK okKwk gwcø pt„ GKBhwËg xgbwt xdËZ pt gwvlw GKwËWiyk ipwexkPwlKËKI„ fËl 16 dËg¹k ÌaËK ebxU mÔdø pËt jwt„ jwk flmÛØxZËZ eb eÔkËYk bwxg RwxdËt DeËkw£ß eÞxZËgbd eÞKwm Kkw pt„
gwvlw GKwËWiyk Kwjê¢ßi exkPwldwt Kwjêxdgêwpy exknËbk hÓxiKw †kØZòeÔYê„ Gk oboø awKwk xdti 18 Rd„ gZêiwËd AwËQd iw¢ GK nÅiwvm„ Z£òwgcwtK okKwk 19 xWËo¹k 2006 ÌRwU okKwËkk iËdwdyZ owZRd eÞxZxdxck xdËtwM gwxZl KkwB G Agþÿwk iÔl KwkY„ AwËM ÌaËKB exknËbk owZxU oboøeb f^wKw eËr AwËQ xdgêwPd dw pItwt„
gwvlw GKwËWiyk ohwexZk ebxU Ìgm ijêwbwoóedí„ AgwK Kkwk iËZw xgnt pËlw, GK gQk cËk G eËb ÌdB ÌKD„ 2006 owËlk 11 ÌfgÛØtwxk eÞËfok ItwxKl AwpiËbk Ìitwb eÔYê pËl Zw Awk gwrwËdw ptxd„ AekxbËK dZ×d KwDËK xdËtwM dw KËk ÌRwU okKwk ebxUËK f^wKw ÌfËl kwËL„
1332 gwvlw oËd GK oËóilËd g£ßÚZwKwËl W. iÖpwóib mpybÖlöwp gËld, ‘RMËZk BxZpwo owqø xbËZËQ RwZyt DdíxZ owxpËZøk DdíxZk xPkoway„ AwiwËbk RwZyt owxpZø AwiwËbk iwZÚhwnw gwvlwËZB pBËg„' xZxd Zwk g£ßÚZwt eÞwPyd eÖ^xa, ÌlwK owxpZø, Axhcwd kPdw BZøwxbk Rdø ‘ÌþñâQw owxpZø ÌogK' ewItwk AwKwáqw Ìem KËkd„ ÌoB ÌaËKB Zwk owvMVxdK mx£ßk oiwpwËkk xPìæw„ 31 xWËo¹k 1948 owËl XwKwt eÔgê ewxKþæwd owxpZø oËóilËd xZxd iÔl ohwexZk AxhhwnY xbËZ xMËt eÞai ‘GKwËWiy' m²xU eÞËtwM KËkd„ xZxd Zwk g£ßÚZwt gËld, ‘þñwcyd eÔgê gwvlwk þñwcyd dwMxkKkÕËe AwR AwiwËbk eÞËtwRd pËtËQ ogê mwLwt oÖoiÙ¦ GK owxpZø ........ GB owxpZø pËg AwiwËbk iwZÚhwnw gwvlwt .... Awikw gwvlwk xpëbÖ, iÖoliwd, Ìg#¦, LÙýUwd GK xixmÛZ RwxZ, AwiwËbk hwnw gwvlwI ÌZixd GK xixmÛZ hwnw„ gwvlwk Duex£ ÌM#r AeÞ¸vm ÌaËK„ ovÆÚËZk oËŠ Zwk oóeKêUw AxZ bÔËkk„ AwiwxbMËK GKxU GKwËWiy (exknb) MrËZ pËg, Zwk KZêgø pËg eÙxagyk xgxhdí hwnw ÌaËK šwd-xgšwËdk owxpZø xgnËt ÌmÛÅ MÞìÿwglyk AdÖgwb gwvlwt eÞKwm„ GRdø GK exkhwnw oxixZk eÞËtwRd AwËQ„ xgËmn KËk Awkgy, ewkxo Ggv DbÖê hwnw ÌaËK Bolwi ciê I ovÆÚxZ o¹Ë gB†Ëlwk AdÖgwb GKwìæ eÞËtwRdyt pËt eËrËQ„ iÖËL ewxKþæwd xRëbwgwb glËlB ewxKþæwd RyxgZ awKËg dw; ZwËK cËiê I šwËd, Pxk¢ I ÑbxpK mx£ßËZ DdíZ KËk KÚxn I xmËùe, gwxYRø I kYËK#mËl, owxpZø I Klwt ixpiwxdðZ KkËZ pËg„'
ekgZyêËZ gwvlw GKwËWiy þÿweËdk oit Zwk G kÕeËkLwËK AdÖokY Kkw pt„ GhwËgB W. iÖpwóib mpybÖlöwp pËt IËVd AwiwËbk gwvlw GKwËWiy þÿweËdk eÞai eÞþæwgK I kÕeKwk„ hwnw AwËëbwld gwvlw hwnw owxpZø, ovÆÚxZ I HxZpø oóeËKê AwMÞp I AdÖoxuow RwxMËt ÌZwËl„ 1952 owËlk 21 ÌfgÛØtwxk hwnwk Rdø AwZôbwËdk iwcøËi Ìj ÌPZdwk oéwk KËk ZwkB PÔrwìæ exkYxZ lwh KËk kwÄÛythwËg iwZÚhwnw gwvlwk þñyKÚxZ I Gk xgKwËmk Rdø gwvlw GKwËWiy eÞxZÅwk icø xbËt„
1952 owËlk 27 GxeÞl XwKwk gwk GËowxoËtmd pËl ogêblyt ÌKëbÛyt kwÄÛhwnw KiêexknËbk AxcËgmËd MÙpyZ 22xU eÞþæwËgk iËcø GKxU gÖøËkw eÞxZÅwk eÞþæwg MÞpY Kkw pt„ 18 dv eÞþæwËg glw pt, ‘GB oËóilËd XwKw xgmðxgbøwltËK gwvlwËK xmqwk iwcøËi MÞpY KxkËZ Ggv xgxhdí hwnwt ÌlLw eÖþæKwgly gwvlwhwnwt AdÖgwb Kkwk Rdø GKxU gÖøËkw þÿwed Kkwk Rdø AdÖËkwc KxkËZËQ Ggv ZŒdø AìæZ owËr Pwk lwL UwKw i™Ök Kkwk Rdø ÌKëbÛyt okKwkËK AdÖËkwc RwdwBËZËQ„'
1952 owËlk 29 GxeÞl ÑbxdK AwRwËb ‘AwiwËbk bÖhêwMø' mynêK oóewbKytxUËZ AwgÖl Kwlwi mwioÖx¥d eÞai ‘gwvlw GKwËWiy' dwixUk DËlöL KËkd„ xZxd ÌlËLd- ‘AwiwËbk bÖhêwMø Ìj gwŠwly iÖoliwdËbk GKUw xgkwU AZyZ BxZpwËok AxþæZò oË£òI Zwpw AwR AwiwËbk xdKU AšwZ I AexkxPZ„ ÌoB owiwxRK I RwZyt BxZpwo D¦wk, MVd I kPdwB AwR ÌbËmk oÖcygÙËëbk eÞcwdZi KZêgø ... XwKw xgmðxgbøwlËtk KZêÙeqËK Awikw oZòk GKxU gwvlw GKwËWiy eÞxZÅw KxkËZ AdÖËkwc RwdwB„'
1953 owËlk 19 RÖlwB XwKwt 30/3 xRëbwgwpwk ÌldxþÿZ ÌkwËKtw xhlwk Kw¡wxk owxpZø iRxlËok KwtËKwgwb þôkY ohwt AwKgk Dx¥d ‘AxglË¹ GKxU gwvlw GKwËWiy' MVËdk xbËK ÌRwk AwËëbwld oÙxÄ KkËZ oKlËK AdÖËkwc šwed KËkd„ G AdÖÅwËdk ohwexZ AwgÖl Kwlwi mwioÖx¥d Zwk AxhhwnËY gwvlw GKwËWiy eÞxZÅwk Rdø ovNg¦ ÌPÄw KkËZ gËld„ G ohwt Kxg Royi Dx¥d, xmùey Awgµwo D¥yd, Kxg Lwd iÖpwóib iCdÖ¥yd I ÌbItwd Aw²Öl pwxib xgntxUk Dek ÌRwkwËlw g£ßgø kwËLd„ ÑbxdK AwRwb ex¢Kw xgntxUk Iek gøweK RdiZ MËr ÌZwlwk DËbøwM Ìdt„
1953 owËlk 21 I 22 RÖd AdÖxÅZ XwKw xgmðxgbøwlt ÌKwUê ohwt gwvlw GKwËWiy PwlÖ Kkwk oÖewxkm KËk„ ekgZyêËZ eÞþæwgxU ewo pËlI Ggv KxixU MVd I gwËRU eÞYtd KkËlI xgmðxgbøwlt xgntxU PÔrwìæ gwþægwtd KkËZ ewËkxd„
1954 owËlk ewxKþæwËdk xdgêwPËd gwŠwlyËbk þñwaê kqwKwky PwkxU bl xdËt MVd Kkw pt jÖ£ßfÝëU„ ipwd GK×Ëmk eÞZyK xpËoËg jÖ£ßfÝËëUk xdgêwPdy ÌixdËfËýUwËZI xQl GK×m bfwk„ ÌixdËfËýUwËZ GK×m bfwk 16 dv bfwt ‘gwvlw hwnwk MËgnYwMwk' eÞxZÅwk xo¦wìæ ÌNwnYw KËk„ gøweK Rdoiaêd xdËt jÖ£ßfÝëU okKwk MVd KkËl gwvlw hwnw I owxpËZøk DdítËdk Rdø eÞxZxÅZ pt gwvlw GKwËWiy„ ÌjB hgd ÌaËK gwvlw hwnw xgËkwcy xo¦wìæ PwxeËt Ìbtw pËtxQl, ÌoB Mhdêk pwDo gw ‘gcêiwd pwDo'-B kÕewìæxkZ pt gwvlw hwnwk MËgnYwMwk xpËoËg„
jÖ£ßfÝëU okKwËkk eÞcwdiìèy mea AdÖÅwËd gwvlwt þñwqk KËkd Ggv eÞai KwR xpËoËg ‘gwvlw hwnwk MËgnYwMwk' þÿweËdk DËbøwM Ìdd„ xmqwiìèy AwxRRÖl pK dwdíw xitw bwxtZò MÞpËYk eÞai xbdB gwvlw hwnwk MËgnYwMwk eÞxZÅwk KwËR pwËZ Ìbd„ P›MÞwi KËlËRk xeÞxëoewl RÉkØl BolwiËK Ìþemwl Axfowk xdËtwM KËk gcêiwd pwDRËK ‘gwvlw hwnw MËgnYwMwk' xpËoËg exkYZ Kkwk Kwjê¢ßi ÂkØ pt„ RÉkØl Bolwi ÌoË¢ßUwxkËtËU gËo Zwk bwxtZò ewld ÂkØ KËkd„ xgntxU ÑbxdK AwRwËb Ggv ow®wxpK BË£fwËK flwI KËk eÞPwk Kkw pt„ xKìæ× iw¢ bÖ'iwËok iwawt 1954 owËl 30 Ìi 92(K) cwkw Rwky Kkwt oKl Kwjê¢ßi þÿxMZ pËt jwt„
1905 owËl gŠhËŠk ek okKwk Ìj KtxU BikwZ XwKwt þÿwed KËk gcêiwd pwDR dwËi exkxPZ BiwkZxUI GkB GKxU„ 1926 owËl Ggv eËkI Kxg KwRy dRkØl XwKwt GËo iwËok ek iwo G xgxÀvËt Zwk g× W. KwRy ÌiwZwpwk ÌpwËoËdk owËa Agþÿwd KkËZd„ ÌK RwdËZw AwiwËbk RwZyt Kxgk ÌQ^wtw GKxbd G hgd pËg AwiwËbk RwZyt BxZpwo HxZËpøk oÔxZKwMwk„ gwvlw GKwËWiy gwþægwtËd jÖ£ßfÝëU okKwËkk iÔl Kw«wky ÌmËk gwvlw GËK fRlÖl pK, RwZyt Kxg KwRy dRkØl Bolwi, W. iÖpwóib mpybÖlöwp I xmùewPwjê RtdÖl AwËgbyd GKwËWiyk AbÔËkB xdËtËQd xPk xdbÛwt V^wB„ Z^wËbk AwZôwI ptZ ÌbLËQ XwKw ÌKxëbÛK gwvlw hwnwk kwRcwdyËZ gwvlw GKwËWiy kÕe AwiwËbk hwnw ÌoË¢ßUwxkËtËU gËo AwR Awikw xK KkxQ„
ekgZyêËZ 1955 owËlk 3 RÖd 92(K) cwkw eÞZøwpÕZ pËl AwgÖl ÌpwËod okKwk eÔgê ewxKþæwËdk iÖLøiìèy pd„ xZxdI 21 bfwk eÞxZmÛØxZ kÕewtËd eÞaËiB gwvlw GKwËWiy eÞxZÅwk exkKùedwt pwZ Ìbd„ xmqwiìèy Awmkwf Dx¥d Awpib ÌP#cÖkyk ÌdZÚËZò GKwËWiy gwþægwtËdk KwR GxMËt PËl„ 26 dËh¹k 1955 ZwxkËL BoÖø Kkw GK ÌMËRU ÌdwxUxfËKmËdk iwcøËi gwvlw GKwËWiy þÿweËd xo¦wìæ Ìdtw pt„ Gk Rdø 10 oboø xgxmÄ GKxU xeÞewËkUky KxixU MVd Kkw pt„ KxixUk oboøMY pËld (1) W. Gi Awpib (2) Rdwg GGfGi AwgbÖl pK, (3) W. G. GBP iwbwdy, (4) W. iÖpwóib mpybÖlöwp, (5) Rdwg Lwd gwpwbÖk Aw²Ök kpiwd Lwd, (6) Rdwg Aw²Öl pwB, (7) RÉkØl Bolwi, (8) W. KwRy ÌiwZwpwk ÌpwËod, (9) W. GoGi h›wPwjêø, (10) iÖpóib gkKZ×löwp„
iÖpwóib gkKZ×löwpËK oóewbK kÕËe KwR Kkwk bwxtZò Ìbtw pt„ 2 xWËo¹k 1955 ZwxkËLk þôwkK iÖpóib gkKZ DlöwpËK eÞþæwxgZ gwvlw GKwËWiyk Ìþemwl Axfowk xdjÖ£ß Kkw pt Ggv AwkI 9Rd KiêPwky xdËtwM Kkwk AdÖËiwbd Ìbtw pt„
1955 owËlk 3 xWËo¹k AwdÖÅwxdKhwËg jw¢w ÂkØ KËk ‘RwxZk idËdk eÞZyK' AxhcweÞw® gwvlw GKwËWiy„ eÔgêgwvlwk jÖ£ßfÝëU okKwËkk iÖLøiìèy AwgÖl ÌpwËod okKwk gwvlw GKwËWiyk AwdÖÅwxdK DË§wcd KËkd„ gcêiwd pwDËok owiËdk gUZlwt AwËtwRd Kkw pt DË§wcdy AdÖÅwd„
AwgÖl ÌpwËod okKwk Zwk g£ßÚZwt gwvlw GKwËWiy eÞxZÅwk ÌeÞqweU Z×Ël cËkd„ xZxd gËld, ‘owËr Pwk ÌKwxU eÔgê gŠgwoyk iwZÚhwnw gwvlwËK AdøZi kwÄÛhwnw Kkw Ggv ZwËK DejÖ£ß ijêwbwt eÞxZxÅZ Kkwk Ìj owgêRdyd bwxg, iÔlZ Zwpw pBËZB gwvlw GKwËWiy eÞxZÅwk exkKùedw Rdô lBtwËQ gwvlw GKwËWiyk KkYyt KZêgø oóeËKêI cwkYw xbËtxQËld xZxd Zwk g£ßËgø„ gËlxQËld, ‘gwvlw hwnwËK AwkI oiÙ¦ I exkYZ KxkËZ pBËg... AwiwËbk exkhwnw eÞYtd, Axhcwd eÞYtd, gøwvKkY-MËgnYw, gYêiwlwk DdíxZxgcwd, iÖbÛY KwjêËK opRZk Kkw, owxpZøËK DdíZ I oiÙ¦Zk Kkwk Rdø DejÖ£ß exkËgm oÙxÄ eÞhÚxZ gÉ KZêgø gwxK AwËQ„ Ìjog eÞgwb gøx£ßMZ RygËdk bmêd xpËoËg iÖËL iÖËL, pwËU-iwËV-NwËU QrwBtw AwËQ, Zwpwk iËcø Ìbm ovÆÚxZk I PxkË¢k Ìj kÕe-Zwpw D¦wk Kxkgwk bwxtZòI DeËqYyt dt„ Awxi Awmw Kxk, GB gwvlw GKwËWiy GB Ahwg eÔkY KxkËg„'
gwtwdí gQËkk byNê ebjw¢wk flmÛØxZËZ gwvlw GKwËWiy RwxZk idd PPêwk ÌqË¢ oiyp RwMwxdtw eÞxZÅwd Ggv Zyaê hÓxiËZ exkYZ pËtËQ„ eÞxZÅwdxU gZêiwËd MËgnYw, ovKld I ÌfwKËlwk xghwM, hwnw, owxpZø, ovÆÚxZ I ex¢Kw xghwM, ewVø eÖþæK xghwM Ggv eÞwxZÅwxdK exkKùedw I eÞxmqY xghwM-GB PwkxU xghwM xdËt Zwk Kiêjš exkPwldw KkËQ„
gwvlw GKwËWiy iddmyl I ewVøeÖþæK eÞYtd-eÞKwmdwk KwRxU Zwk RËdôk bwt xpËoËg oóedí KËk AwoËQ eki iiZwt„ GKwËWiy ÌaËK G ejêìæ eÞKwxmZ pËtËQ eÞwt 5 pwRwk gB„ gwvlw hwnw I owxpËZø xgnËt eÞKwxmZ MÞËìÿk ovLøw eÞwt GK pwRwk„ gwvlw owxpËZøk xgxhdí xgnËtk Iek mZwxcK MËgnËKk kxPZ Axhoëbhê eÞKwxmZ pËtËQ„ AdÖgwb xghwM ÌaËK eÞKwxmZ pËtËQ ciê-bmêd, owxpZø, BxZpwo, xgšwd eÞhÙxZ xgnËt eÞwt e^wPmxU AdÖgwb MÞìÿ„ gwvlwËbËmk eÞtwZ xgxmÄ ÌlLKËbk kPdwgly eÞKwËmk KwRxUI GËbËm GKiw¢ gwvlw GKwËWiyB oóedí KkËQ„ G ejêìæ eÞwt Ìbr mZwxcK ÌlLËKk kPdwgly eÞKwxmZ pËtËQ„ Rygdy MÞìÿiwlw eÞKËùek AwIZwt eÞKwxmZ pËtËQ 220 Rd eÞtwZ owxpxZøK, owvgwxbK, xmùey, MËgnK, kwRdyxZxgb, xmqwxgËbk RygdyMÞìÿ, GB Kwjê¢ßËik AwIZwt eÞKwxmZ pËtËQ iwIlwdw hwowdyk RygdyMÞìÿ„
gwvlw hwnwk Axhcwd eÞYtd I eÞKwm gwvlw GKwËWiyk GKxU DËlöLËjwMø Kiê„ ex¡Z I gÉhwnwxgb W. iÖpwóib mpybÖlöwpk oóewbdwt eÞKwxmZ pËtËQ ipwiÔløgwd ‘AwéxlK hwnwk Axhcwd'„ AcøweK xRlöÖk kpiwd xo¥yKy oóewxbZ ‘gwvlw GKwËWiy Bvxlm-gwvlw xWKmdwxkxUk' G ejêìæ 27xU ovÆkY eÞKwxmZ pËtËQ„ AcøweK Ìiwpwóib Awly, AcøweK Ìiwpwóib ixdkØŒwiwd Ggv W. RwpwŠyk ZwËkK oóewxbZ ‘gwvlw GKwËWiy Bvxlm-gwvlw xWKmdwky' AxhcwdxU Gk iËcø eÞKwxmZ pËtËQ 16xU ovÆkY„ GQwrw ex¡Z W. iÖpwóib GdwiÖl pK I hwnwxgb xmgeÞodí lwxpryk oóewxbZ ‘gøgpwxkK gwvlw Axhcwd', gxmk Awl Ìplwl, mwioÖŒwiwd Lwd I Ìoxldw ÌpwËoËdk oóewxbZ ‘ÌQwUËbk Axhcwd', gwKxmùey dËkd xgmðwËok oóewbdwt ‘gwvlw DâPwkY Axhcwd', ex¡Z W. Awpib mkyf oóewxbZ ‘ovxq® gwvlw Axhcwd' Kawxmùey AwgÖ BopwK oóewxbZ ‘oiKwlyd gwvlw hwnwk Axhcwd'-Gk þñkgYê Avm Ggv ‘Awkxg-gwvlw Axhcwd' ‘HxZpwxoK Axhcwd', Pxk¢wxhcwd, dRkØl m²ËKwn, xgšwd xgmðËKwn, gwvlw-DbÖê Axhcwd, oŠyZ owcd AxcÅwd DËlöLËjwMø eÞKwmdw„
nwËUk bmK ÌaËK eÞZøìæ AéËlk ÌlwK owxpËZøk lÖ®eÞwt Dewbwd ovMÞp ÂkØ KËk gwvlw GKwËWiy„ Gog ovMÞp ÌaËK G ejêìæ 72 LË¡ ‘ÌlwKowxpZø/ ÌfwKËlwk ovKld' eÞKwm Kkw pËtËQ„ 1978 owËl MËr ÌZwlw pËtËQ ‘ÌlwK HxZpø ovMÞpmwlw' gw ÌfwKËlwk xiDxRtwi„ šwdZweo W. iÖpwóib mpybÖlöwpk dwËi eÞxZxÅZ GKwËWiyk ‘mpybÖlöwp MËgnYw Kq' gwvlw hwnw I owxpËZøk pwRwk gQËkk HxZpøËK cwkY KËk AwËQ„ GLwËd kËtËQ xgeÖl exkiwY pwËZ ÌlLw eÞwPyd eÖ^xa„ GKwËWiyËZ GKUw DËlöLËjwMø oit KwxUËtxQËld RwZyt Kxg KwRy dRkØl Bolwi„ Zwk þôÙxZ xgRxrZ KqxU ‘dRkØl þôÙxZ Kq' xpËoËg ovkqY Kkw pËtËQ„ GQwrwI GKwËWiyk gUZlwk iÖ£ßiËé dRkØËlk hwÆjê þÿwed KËk ‘dRkØl ié' dwiKkY Kkw pËtËQ„
gwvlw GKwËWiyk kËtËQ gÉ bÖlêh MÞËìÿk GKxU oiÙ¦ MÞìÿwMwk„ eÞwt 1 lwL 20 pwRwk gB I eÞwt 70 pwRwk e¢ex¢Kw kËtËQ G MÞìÿwMwËk„ GKwËWiy ÌaËK eÞKwxmZ pËâQ e^wPxU ex¢Kw„ GKwËWiyk ex¢Kw xghwM ÌaËK 10 gQk ek eÞKwm pËtËQ BvËkxR nwdôwxnK ‘Rwdêwl' ex¢KwxU„ ‘gwvlw GKwËWiy ex¢Kw' ‘D£kwxcKwk', ‘cwd mwxlËKk Ìbm' I ‘ÌlLw' ex¢Kw†Ëlw AxdtxiZhwËg eÞKwm pt„ ZËg 2006 owËlk gBËilwt GKwËWiy ‘xgšwd xgmðËKwn'-Gk eéi L¡ eÞKwm KËkËQ„
gwvlw owxpËZøk ÌqË¢ GKxU ijêwbweÔYê ebËK exkYZ pËtËQ GKwËWiy eÞgxZêZ ‘gwvlw GKwËWiy eÖkÆwk'„ 1960 owËl ÂkØ pItw G eÖkÆwk eÞxZ gQk eÞbwd Kkw pËâQ„ Gk ewmwewxm RwxZk gËkYø gøx£ßËbk eÞxZ gQk oóiwdoÔPK ÌfËlwxme eÞbwd Kkw pËt awËK„
gwvlw GKwËWiy owfËløk owËa owËa gøaêZwk ewlöwI Ki hwky dt„ eÞxZxU okKwËkk AgËplwt ¢ßim ovK×xPZ pËt eËrËQ Gk Kwjê¢ßi„ GK oit eÞxaZjmw ÌlLK-MËgnKËbk eÞKwmdw Deþÿwedwt gwvlw GKwËWiyk AMÞYy hÓxiKw awKËlI GLd Zwk gbËl AwdÖÅwxdKZwk eÞxZ Ìgxm AwMÞpy pËt DËVËQ KZÚêeq„ gQkRÖËr xgxmÄ gøx£ßËbk 22xU Rdô-iÙZ×øk AdÖÅwd Awk Aik GK×Ëm MÞìÿËilw AwËtwRËdk iËcøB oyiwg¦ pËt eËrËQ eÞxZÅwdxUk iÔl KiêKw¡„
1952 owËlk kwÄÛhwnw AwËëbwlËdk fol 1955 owËlk 3 xWËo¹k gwvlw GKwËWiy eÞxZÅwk AdøZi eÞcwd lqø xQl hwnw owxpZø-ovÆÚxZk Ddítd eÞowËkk MËgnYwt eÙÅËewnKZw Kkw„ AaP Ìo KwR GLd oóeÔYê g„ MËgnYw MÞËìÿk dwËi jw-I xKQÖ xeGBPxW xaxoo eÞKwm Kkw pt, Zwk iwd xdËtI eÞmí kËtËQ„
xgMZ ÌRwU okKwk qiZwt Awowk ek GKwËWiyk eÞKwmdw LwËZ dZ×d KËk ÌKwËdw Aaê gkw¥ Ìbtxd„ eÞxZÅwdxUk eégwxnêK exkKùedwt MÞìÿ eÞKwËmk Ìj xgËmn gkw¥ xQl, Zw 2003 owl ÌaËK g pËt jwt„ 2001-02 xKvgw 2002-03 Aaê gQËk ÌjLwËd dZ×d eÞKwxmZ gB xQl jaw¢ßËi 47 I 64xU, ÌoLwËd 2003-04 Aaê gQËk eÞKwxmZ pËtËQ iw¢ 24xU„ Gk 9xUB Awgwk AdÖgwb„ eËkk AaêgQk gB eÞKwxmZ pt iw¢ 18xU„ AwËMk gQk†ËlwËZ eÖd:iÖbÛËYk ovLøw 40-Gk NËk awKËlI 2003-04 Aaê gQËk Axhcwd Qwrw ÌKwËdw eÖd:iÖbÛY ÌdB„
eÞKwmdwk ovLøw xKvgw DuKËnêk xbK ÌaËK xgmwl G eÞxZÅwd iwSwxk iwËdk ÌjËKwËdw eÞxZÅwËdk ÌPËt AxcK xexQËt kËtËQ„ AgËplw kËtËQ ew¡xlxe gwQwB xKvgw oóewbdwk ÌqË¢I„ GKB xgnt xdËt GKB ÌlLËKk GKwxcK gB eÞKwxmZ pËtËQ„ 2000-G ‘ HxZpøgwpy ÌlwKoŠyZ: AwlKwe Mwd', 2002-G ‘gËkëbÛ AéËlk ÌlwKoŠyZ' I 2003-G eÞKwxmZ ‘gËkëbÛ AéËlk ÌlwKoŠyZ: AwlKwe' gB xZdxU AwoËl GKB ÌlLK iwjpwkØl Bolwi ZkØk ÌlLw„ gB xZdxU ÌKwËdw ÌKwËdwxUk hÓxiKw Ìjid GKB ÌZid oÔxPk xgnËtI kËtËQ owbÙmø„ Zw Qwrw eÞKwmdwt kwRÐdxZK xgËgPdw eÞcwdø ewËâQ Ìgxm„
gB eÞKwmdwt okKwËkk Aaê gkw¥ dw xbËlI kwRdyxZxgbËbk RygdyMÞìÿ xlLËZ gøt pËâQ lwL lwL UwKw„ 2001 owËl xgGdxe qiZwt Awowk ek xRtwDk kpiwËdk RygdyMÞìÿ eÞKwËmk eÞKùe pwËZ Ìdtw pt„ G GRdø 35 lwL 80 pwRwk UwKw gkw¥I pt„ Gk iËcø 23 lwL 80 pwRwk UwKw gBxUk ew¡xlxe ÑZxk I 12 lwL UwKw eÞKwmdwt gøt ckw pt„ XwKw xgmðxgbøwlËtk kwÄÛxgšwd xghwËMk AcøweK AwfZwg Awpib gBxU ÌlLwk bwxtZò Ìdd Ggv PÖx£ß AdÖjwty 2004 owËlk 31 xWËo¹k Zwk ew¡xlxe Riw Ìbtwk Kaw xQl„ xKìæ× xZxd GLËdw GKxU ewZwI Riw Ìbdxd AaP Z×Ël xdËtËQd 8 lwL UwKw„
1996 owËl AwItwiy lyËMk mwodwiËl ÌmL iÖxRgÖk kpiwËdk RygdyMÞìÿ eÞKwËmk Rdø gkw¥ pt 30 lwL UwKw„ gBxUk ew¡Öxlxe ÑZxk gwgb 20 lwL UwKwk KwRxU ÌeËtxQËld gwvlwËbm fwDË«md fk ÌWËhleËiëU xkowPê dwËi GKxU eÞxZÅwd„ 2001 owËlk 30 RÖd eÞxZÅwdxU 1 pwRwk 341 eÙÅwk PÔrwìæ ew¡Öxlxe Riw Ìbt„ GLd g pËt AwËQ gBxU eÞKwËmk KwR„
kwRdyxZKËbk RygdyMÞìÿ kPdwk ÌqË¢ GKiw¢ owflø AwËo iIlwdw hwowdyk RygdyMÞìÿxUk ÌqË¢„ owvgwxbK Ñotb AwgÖl iKoÖb gBxU kPdw KËkd„ 1994 owËlk Ìi iwËo eÞKwËmk iw¢ 1 gQËkk iËcø xd:Ëmn pËt jwt Gk og Kxe„
gwvlw owxpËZøk BxZpwo eÞKwËmk jwI GKUw DËbøwM Ìdtw pËtxQl, eÞai L¡ eÞKwËmk ek G eÞKËùek KwR ÌaËi jwt„ GZxbËdI kxPZ ptxd gwvlw hwnwk šwdËKwn„ ‘gwvlwËbËmk iÖx£ßjÖË¦k BxZpwo xgntK MÞìÿ eÞYtd I eÞKwm' mynêK GKxU eÞKËùek AwIZwt 64xU ÌRlwk Iek eÙaK MÞìÿ eÞKwËmk eÞþæ×xZ oóedí pt„ eÞKùexU gZêiwËd iÖx£ßjÖ¦ xgntK iìèYwlËt þÿwdwìæxkZ pËtËQ„ GKBhwËg ÌiËpkeÖËk gwþægwtdwcyd ‘iÖxRgdMk iÖx£ßjÖË¦k þôÙxZËKëbÛ' þÿwed eÞKùexUI iÖx£ßjÖ¦ iìèYwlËt þÿwdwìæk Kkw pËtËQ„
GKwËWiyk AcøwËbËm ogêþæËk gwvlw hwnw eÞPld Kkwk Kaw awKËlI G gøwewËk ZwËbk ÌKwËdw DËbøwMB ÌPwËL eËrxd„ eÞxZÅwk AcêmZK ek gwvlw GKwËWiy AwRI gwvlw hwnwk GKxU gøweK I eÔYêwŠ gøwKkY MÞìÿ ÑZxk KkËZ ewËkxd„ gwvlw gøwKkY xdËt MËgnYwk ÌqË¢I ZwËbk ÌKwËdw AwMÞp ÌdB„ exkhwnw ÑZxkk KwRI AËdKbÔk GxMËt ÌaËi AwËQ„ AaP GUw ZwËbk †kØZòeÔYê bwxtËZòk iËcø eËr„
hwËlw eÞKwmdw xKvgw MËgnYwMÞìÿ eÞKwm ÌZw pËâQB dw, GKwËWiyk ogËPËt eÞmvxoZ gB†Ëlw eÖdiÖêbÛYI g pËt AwËQ„ AdÖgwËbk icø xbËtI G Aegwb NÖPwËdwk ÌPÄw KËkxd GKwËWiy„ nwËUk bmËKB AwgÖ Rwfk mwioÖ¥ydËK eÞcwd KËk AdÖgwb mwLw ÌLwlw pt„ AËdK†Ëlw LøwZ AdÖgwb MÞìÿ eÞKwËmk iwcøËi GKwËWiy Ìj oit eÞmvxoZ pËtxQl„ xKìæ× eÞmvxoZ Ìoog gBI GKwËWiyk KiêKZêwËbk Adypwt pt eÖdiÖêbÛY pËâQ dw, dtËZw Ìo†Ëlw ÌgokKwxk eÞKwmdw ovþÿwk pwËZ PËl jwËâQ„
GKwËWiyk eÞai xbKKwk eÞKwmdw ‘lwBly iRdÖ'k ÌPpwkw ÌbËLxd gZêiwd eÞRdô„ bwmêxdK ÌfÝËWxkK xduËok RkØaÖþè glËld, ‘‘1962 owËl, oøwk Uiwo iÖËkk ‘BDËUwxetw'k AdÖgwb 1981 owËl eÞKwm pt„ lÖBëo iMêwËkk ‘Awxbi oiwR', Awl ÌgkØdyk ‘hwkZZ£ò', ÌfkËb#oyk ‘mwpdwiw'k iËZw gB eÞKwm gw AdÔxbZ pËtËQ G eÞxZÅwd ÌaËKB„ ÌeöËUwk ‘ovlwe', ‘xkewgxlK'; GøwxkýUUËlk ‘exlxUKo' gB†Ëlw eÖdiÖêbÛËYk ÌKwËdw DËbøwMI Ìdtw ptxd, ‘gwvlwk BxZpwo : oÖlZwdy jÖM' xKvgw W. iÖpwóib mpybÖlöwp kxPZ gB†Ëlw GLd ÌgokKwxk eÞKwmdw ovþÿw eÞKwm KËk„ MZ 5/7 gQËk ‘xiËak mx£ß', ‘ÌpwiwËkk BxltwW', ‘ÌpwiwËkk AxWxo' BZøwxb xKQÖ pwËZ ÌMwdw gB Qwrw DËlöL Kkwk iËZw LÖg Ìgxm AdÖgwb MÞìÿ eÞKwm ptxd„ owóeÛxZK oiËt xgmðowxpËZø cÛØeby Ggv iwdg-ohøZwËK eÞhwxgZ Kkwk iËZw †kØZòeÔYê ÌlLKËbk ÌlLw AdÖgwËbk ÌKwËdw DËbøwM ÌdB„ GKwËWiyk AdÖgwb mwLwxUB eÖËkw g KËk Ìbtw pËtËQ„
GKwËWiy Axhcwd eÞKwËm Ìgm GxMËt awKËlI Zw xdËt jawja exkKùedw ÌdB„ AZøìæ RdxeÞt I DuKÚÄ gwvlw I BvËkxR Axhcwd†Ëlw eÞKwËmk KËtKxbËdk iËcøB Ìmn pËt jwt„ eËk Ìo†Ëlw gwBËkk gwRwËk x§†Y bwËi ewItw jwt„ oiKwlyd gwvlw hwnwk Axhcwd 2 L¡, owxpZø ÌKwn 1 LË¡k ek Awk eÞKwm ptxd„
GK oit GKwËWiy eÞKwxmZ gBËtk KwMR, eÞâQb, g^wcwBop owixMÞK AŠËo#Åg ogËPËt AwKnêYyt awKËlI GLd GKwËWiy eÞKwxmZ gB ÌKwËdw iwËdk iËcø eËr dw„
AaêwhwgËKB GLd eÞKwmdw KËi jwItwk iÔl KwkY ÌbLwËdw pËâQ, xKìæ× GKwËWiyk ogËPËt Ìgxm KwR Ìo oiËt pËtËQ, ZLd Gk gwËRU xQl ogËPËt Ki„ ÌlwKI xQl owiwdø„ þñwcydZwk AwËM ewxKþæwd okKwk 50 pwRwk UwKw Ggv þñwcydwZk ek 2 lwL KËk UwKw xbZ gwvlw GKwËWiyËK„ ZLd gcêiwd pwDoËK ÌKëbÛ KËkB PlZ Gk og KiêKw¡„ xKìæ× GLd KËtK†Y Ìgxm ÌlwK Ggv 12 ÌKwxU UwKwk gwËRËUI eÞxZÅwËd KwËRk KwR ÌZid pËâQ dw„ ÌlwK xdËtwM xKvgw dZ×d hgd xdiêwËY okKwk jZUw AwMÛpy, MËgnYw I eÞKwmdwt ZZUw AwMÞpy dt„ AËaêk AhwËg eÞKwmdw g awKËlI 19 ÌKwxU UwKw gøËt xdxiêZ pËZ jwËâQ gwvlw GKwËWiy hgd„
gwvlw GKwËWiy ¢ßËiB þÿxgk pËt jwItwk ÌeQËd iddmylZwk Ahwg, AwilwZwxìèK bÙxÄhxŠ, blytKkY, bÖdyêxZ BZøwxbËK bwty iËd KËkd ovxmöÄkw„ ewxKþæwd AwiËlI GKwËWiyk eÞKwmdwt AËdK hwËlw KwR pËtËQ, Zw GLd Awk ÌPwËL eËr dw„
ipwexkPwlK Qwrw ÌRøÅZwk xhx£ËZ eËbwdíxZ ewItw gøx£ßkwB GLd eÞxZÅwdxUk xgxhdí †kØZòeÔYê eb†ËlwËZ Awoyd kËtËQd„ iddmyl xKvgw owxpZø ovxmöÄ KwËRk oËŠ RxrZ KiêKZêw GLd GLwËd AwËQd pwËZ ÌMwdw„ ZwB eÞxZÅwdxU ¢ßËiB exkYZ pËâQ Awk bmxU okKwxk AwilwZwxìèK eÞxZÅwËd„
þñwcydZw-D£k 1972 owËl gwvlw GKwËWiy eÞwŠËYB eÞaigwËkk gBËilw AdÖxÅZ pt„ ZLd ÂcÖ gwvlw GKwËWiyk xdRþñ gB pÝwoKÚZ iÔËlø xgx¢ß pËtxQl„ jw 1975 owl ÌaËK ‘Aik GK×Ëm MÞìÿËilw't kÕe xdËtËQ„ hwnwk iwo ÌfgÛØtwxk RÖËr AwËtwxRZ G Ìilw GLd gwOwxlk eÞwËYk Ìilwt exkYZ pËtËQ„ GxUB GLd gwvlwËbËm gBËtk ogêgÙpu Duog„
gwvlw GKwËWiyk Z£òwgcwËd 3 ÌKwxU 78 lwL UwKw gøËt 2004 owËl kveÖËkk ewtkwgËëb eÞxZÅw Kkw pt ÌgMi ÌkwËKtw þôÙxZËKëbÛ Ggv 2 ÌKwxU 48 lwL UwKw gøËt kwRgwry ÌRlwk gwxltwKwxëb DeËRlwk ebiby MÞwËi þÿwed Kkw pt iyk imwkkf ÌpwËod þôÙxZËKëbÛ„ G eÞKùe bÖ'xU jaw¢ßËi 1998 I 2000 owËl AwItwiy lyM okKwËkk AwiËl Ddítd gwËRËUk AwIZwt Ìdtw pËtxQl„
ZkØY ÌlLKËbk AwxZôK xgKwm, kPdwÐmlyk DuKnê owcd Ggv MÞìÿ eÞKwËmk Rdø ‘ZkØY ÌlLK eÞKùe' dwËiI GKxU eÞKùe ÂkØ pËtxQl KËtK gQk AwËM„ nwËUk bmËKk ÌMwrw ÌaËK xgËbmyËbk gwvlw ÌmLwËdwk Rdø gwvlw GKwËWiyËZ ‘hwnw eÞxmqY' KiêoÔxP PwlÖ pËtxQl„ gZêiwËd g kËtËQ„ 1991 owËl ÂkØ pItw KxóeDUwk eÞxmqY KiêoÔxPxU PlËQ GLËdw„
xR. kpiwd